Het recht op protest staat wereldwijd onder druk

Zogenaamde veiligheid boven vrijheid?

Onrechtvaardig behandeld worden, terwijl je zelf aan het betogen bent voor een rechtvaardige wereld. Ironisch, niet? Toch worden vreedzame manifestanten steeds vaker bestookt met traangas, pepperspray en waterkannonnen. Nochtans is het organiseren van en deelnemen aan een betoging een fundamenteel basisrecht in een democratie.

In plaats van veiligheid en bescherming zorgen repressieve politieoptredens voor een gevoel van onveiligheid en leidt het tot een klimaat van angst en zelfcensuur. In El Salvador, bijvoorbeeld, worden reeds meer dan 88 000 mensen onschuldig vastgehouden, zonder enige hoop op een proces. Morena Murillo, gezondheidsactiviste bij Foro Nacional de Salud, zag hoe enkele collega’s gearresteerd werden op basis van een zogenaamd misdrijf. “Bijna niemand zegt het, maar iedereen is bang. Veel activisten zijn het land ontvlucht om hun leven te redden. En anderen houden zich ergens schuil, uit schrik opgepakt te worden.”

Volgens Mieke Van den Broeck, advocate bij Progress Lawyers Network, moeten de overheid en politie vreedzame protesten dan ook faciliteren. Toch merkt ook zij een stijging in disproportioneel politiegeweld. “Bij een protest mag de politie alleen maar tussenkomen, als dat noodzakelijk is voor de bescherming van de openbare orde. Maar dat begrip van openbare orde wordt nu misbruikt om betogers te stoppen en om daar zelfs gewelddadig tegen te zijn. Strikt juridisch kan dat helemaal niet.”

Elke activist een crimineel?

Bovendien past deze agressieve onderdrukking in de bredere framing van activisten als ‘terrorist’ of ‘crimineel’. Via vage wetsvoorstellen worden bepaalde organisaties bestempeld als ‘radicaal’ en bijgevolg worden al hun activiteiten verboden. In een gezonde democratie is er ruimte voor kritiek en tegengewicht. Wanneer de interpretatie en politieke willekeur van enkele machthebbers bepaalt wie er een ‘gevaar’ vormt voor de maatschappij en wie niet, wordt elke vorm van kritiek de kop ingedrukt en de democratie monddood gemaakt. In El Salvador is die zorgwekkende tendens duidelijk voelbaar.

“Als je je inzet als mensenrechtenverdediger, dan ben je zogezegd een terrorist,” vertelt Morena, “maar als je investeert in grote multinationals die de planeet vervuilen en miljoenen werknemers uitbuiten, dan ben je geen terrorist. Wie is hier nu eigenlijk de crimineel? Degene die het leven vernietigt of degene die het leven verdedigt?” In een wereld vol oorlogsretoriek en spierballengerol moeten we ons dan ook afvragen: wat willen we precies verdedigen?