Zorgen genoeg, genoeg gezorgd!
Vrouwen hebben al zorgen genoeg en hebben meer dan genoeg gezorgd. Het is tijd voor eerlijke pensioenen!
Vrouwen zorgen: thuis, op het werk, in de samenleving. Maar dat werk wordt niet eerlijk erkend in hun pensioen. Ook de Raad van State gaat akkoord en waarschuwt dat de hervorming de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen zal vergroten. Samen met negen andere organisaties eisen we met de campagne ‘Zorgen genoeg, genoeg gezorgd’ een aanpassing of afschaffing van de pensioenmalus, want deze hervorming treft vrouwen onevenredig hard.
Geen retroactieve pensioenknip
Herstel van de 104-dagenregel
Afschaffing van de pensioenmalus en erkenning van zorg
Wij zijn toch geen citroenen!
Op 8 maart voerden ZIJkant en FOS weer een citroenenactie tijdens de marsen in Brussel en Gent. De pensioenplannen van regering-De Wever smaken immers nog steeds even zuur voor vrouwen. Met citroensnoepjes en pins maakten we duidelijk dat vrouwen door Arizona worden uitgeperst.
Het federale regeerakkoord treft vrouwen immers nog steeds – en steeds harder – dan mannen. De pensioenhervormingen zijn daar het pijnlijke bewijs van. Meer zorgtaken opnemen en deeltijds werken staan gelijk aan een lager pensioen én langer werken.
Vorig jaar al protesteerden ZIJkant en FOS naar aanleiding van internationale vrouwendag met de boodschap ‘We zijn toch geen citroenen!’. Dit jaar serveerden we geen zure cocktails, maar stappen we mee met de vrouwenmarsen in Brussel en Gent. Je kon ons herkennen aan een opvallende tenue en een flinke voorraad zure bollen (want ja, die pensioenplannen zijn een bijzonder zure pil om te slikken).
Ook onze partners FEASIES, RSMH, EWF en SINTREHOC, uit El Salvador, Honduras, Zimbabwe en Colombia, getuigen dat vrouwen onevenredig meer zorgtaken op zich nemen dan mannen en vrouwenrechten met de voeten getreden worden. Wereldwijd worden vrouwen niet gelijk behandeld. Samen met hen en onze andere partners, strijden we voor meer gelijkheid, een evenwichtigere verdeling van de zorgtaken en voldoende sociale bescherming. Hier in België en in de rest van de wereld. Wij laten ons niet uitpersen!
Hoe zit dat nu juist met die hervormingen?
Je zal het wel al gehoord of gevoeld hebben: er is heel wat paniek en terechte kritiek rond de voorgestelde pensioenhervormingen. Het is, zoals wel vaker wanneer de regering nieuwe maatregelen invoert, een kluwen van complexe termen. Malus, bonus, gelijkgestelde periodes, jargon dat ver van ons bed staat, maar ons wel recht in de portemonnee raakt.
Een belangrijke aanpassing van de Arizona-regering is de uitbreiding van de vereiste loopbaanduur. De regering verhoogt de wettelijke pensioenleeftijd niet, maar verandert de definitie van een loopbaanjaar, waardoor je de facto langer moet werken. Vanaf 2027 moet een loopbaanjaar geen 104 maar 156 effectief gewerkte dagen tellen om als volledig jaar te worden beschouwd bij de pensioenberekening.
Wil je langer blijven werken, of vroeger stoppen? Dan komen de begrippen bonus en malus in beeld, die elk een invloed hebben op hoeveel pensioen je zal krijgen. De pensioenbonus wordt een vermeerdering per jaar dat je extra werkt na de wettelijke pensioenleeftijd. Daar tegenover staat een pensioenmalus die het brutopensioenbedrag vermindert per jaar dat je eerder stopt. Deze wordt in fases ingevoerd: twee procent per jaar (tot 2030), vier procent per jaar (tot 2040) en vijf procent per jaar (vanaf 2040). De basisvereiste blijft dus wel een loopbaan van 35 jaren van 156 effectief gewerkte dagen én 7.020 effectief gewerkte dagen tijdens de volledige loopbaan.[1]
Waar wringt het schoentje?
Moederschapsrust, geboorteverlof, zorgverloven, ziekte en tijdelijke werkloosheid worden, na enige discussie, gelijkgesteld aan effectieve arbeidsprestaties, maar mensen die deeltijds werken om te zorgen moeten langer doorwerken om niet onderhevig te zijn aan een malus. En wie zijn dat? Voornamelijk vrouwen. Vrouwen werken namelijk nog steeds vaker deeltijds: maar liefst 40 procent van de vrouwen, versus 12 procent van de mannen. Volgens de Studiecommissie voor de Vergrijzing zal zo bijna één op de twee vrouwelijke werknemers getroffen worden door de pensioenmalus, tegenover slechts één op de vijf mannelijke werknemers. Het idee van een ‘neutraal’ malussysteem houdt dus geen rekening met de structurele ongelijkheid in onze arbeidsmarkt.
Afbouw gelijkgestelde periodes
Tel daarbij op dat de regering een plafond wil leggen op het aantal gelijkgestelde periodes. Vanaf 2027 ligt het maximum op 40 procent van de loopbaan, maar die limiet wordt de komende jaren verlaagd naar maximum 20 procent. Perioden van ziekte en zorgverloven tellen voorlopig niet mee voor deze beperking. Tellen wel mee: brugpensioen, de landingsbaan, werkloosheid en deeltijdse arbeid met behoud van rechten. Volgens de Federale Pensioendienst zou 30 procent van de nieuwe gepensioneerden door die verstrenging getroffen worden, waarvan 74 procent vrouwen. Zij hebben immers een grilligere loopbaan en zitten vaak vast in onvrijwillig deeltijds werk.[2]
Daar komt nog eens bij dat de voorwaarden om vroeger op pensioen te gaan aangepast zijn aan de nieuwe invulling van een loopbaanjaar. Wie dus vervroegd met pensioen wil, moet aantonen dat elk loopbaanjaar minstens 156 gewerkte of gelijkgestelde dagen (= halftijds) telt, in plaats van 104 dagen vroeger. Voor zware beroepen geldt een uitzondering: zij mogen vanaf 60 jaar met pensioen na 42 loopbaanjaren, op voorwaarde dat elk jaar minstens 234 effectief gewerkte dagen (= vier vijfde) telt. Tijdelijke werkloosheid en moederschapsrust (inclusief borstvoedingspauzes en werkverwijdering) worden hierbij gelijkgesteld met een effectief gewerkte dag. Andere perioden niet.[3] Wat betekent dit nu in de praktijk? Het Planbureau schrijft dat zo slechts drie procent van de mannelijke werknemers en één procent van vrouwelijke werknemers in aanmerking komen. Volgens het ABVV zou vier op de tien werknemers minstens een jaar langer moeten werken om op vervroegd pensioen te gaan.
Tot slot: om recht te hebben op een gewaarborgd minimumpensioen moeten voortaan 5.000 voltijds gewerkte dagen kunnen worden aangetoond, concreet dus 35 loopbaanjaren met 156 effectieve werkdagen. De huidige regering is in haar zomerakkoord overeengekomen dat vanaf 2026 afwezigheidsperioden voor medische redenen volledig worden gelijkgesteld met gewerkte dagen. Ook moederschapsrust, geboorteverlof en bepaalde zorgverloven worden meegeteld.[4] Toch zijn ook hier opnieuw vrouwen de dupe: 70 procent van de mensen die hun toegang tot een minimumpensioen verliezen, is vrouwelijk.[5]
De eindsom? Vrouwen kunnen óf niet vroeger stoppen, óf ze eindigen met een lager pensioen omdat ze niet aan de strenge vereisten voldoen.
Een grotere pensioenkloof
De ongelijke positie van vrouwen op onze arbeidsmarkt begint al vroeg. Zo zien we dat de huidige loonkloof van 20 procent zich begint te manifesteren op het moment dat er kinderen komen. Vanaf dan gaan meer vrouwen deeltijds werken, in tegenstelling tot hun mannelijke partner die vaak voltijds blijft presteren. Bovendien zorgen hardnekkige vooroordelen, het glazen plafond en de sticky floors ervoor dat vrouwen vaker blijven steken in lagere functies, zonder veel zicht op promoties.
Minder loon dus, wat onvermijdelijk minder pensioen betekent. Een recent rapport van OESO wijst België dan ook op de hoge genderpensioenkloof. Vrouwen krijgen zo gemiddeld 31 procent minder pensioen dan mannen. Met de nieuwe hervormingen ziet het er niet naar uit dat dat cijfer snel zal dalen.
Kortom? Vrouwen verdienen minder tijdens hun loopbaan en eindigen nog eens met minder.
Een steeds grotere zorgkloof
De pensioenplannen weerspiegelen een breder probleem: de onderwaardering van onbetaalde zorgarbeid. Terwijl de regering het naast de pensioenen ook heeft over de positieve ‘flexibilisering van de arbeidsmarkt’, vertaalt dit zich in de praktijk naar instabiele contracten, meer flexiwerk en steeds meer nachtarbeid en zondagwerk. Voor vrouwen, op de werkvloer, maar ook thuis, is dit allesbehalve flexibel.
Erken de (onbetaalde) zorgarbeid van vrouwen in de berekening van (pensioen)uitkeringen. Herwaardeer deeltijds werk bij de toegang tot de minimumpensioenen en respecteer het principe van de gelijkgestelde periodes bij de voorwaarden voor effectieve tewerkstelling.
Mee eens? Laat van je horen! Volg ons op Facebook en Instagram en schrijf je in op de nieuwsbrief om niets te missen.